Nederlandstalige protestanten vinden de weg naar vroegere protestantse leermeesters

In deze Corona tijden hebben zij die in quarantaine huisgebonden zijn heel wat meer tijd om te lezen en televisie te kijken.

Voor het soort protestanten waarbij tv een duivels iets is komt het boek naast de krant weer op de voorgrond. Voor de meeste gereformeerden mag hun erfenis in de vergetelheid geraakt zijn, maar kan deze weer opgerakeld worden.

Toen de inwoner van Heerde ontdekte dat je via Brave New Books zelf boeken kunt uitgeven, zag hij zijn kans om de geschriften van theologen als Abraham Kuyper en Herman Bavinck opnieuw  onder de aandacht te brengen. Inmiddels verschenen in de zogenoemde ”Calvinisten bibliotheek” drie uitgaven:

  1. de studie van de gereformeerde predikant dr. H. Kaajan over de Synode van Dordrecht (oorspronkelijk uit 1919),
  2. een verzamelbundel met bijdragen over de Reformatie en de vaderlandse kerk van onder anderen H. Bavinck en H. H. Kuyper naar aanleiding van 400 jaar Reformatie (uitgaven uit 1917) en
  3. een verhandeling van A. Kuyper over de sabbat (uit 1890).

John Boot die onder het pseudoniem Malcolm van Dijke recent ook vertalingen van werk van Shakespeare op de markt bracht, is werkzaam geweest in de administratie. Voor zijn ”Calvinisten bibliotheek” gaat hij in zijn eentje te werk. Hij voorziet de werken van de gereformeerde theologen van een korte introductie en een samenvatting en past de taal en stijl iets aan.

Hijzelf is opgegroeid in de Gereformeerde Kerken Vrijgemaakt maar is momenteel nergens lid bij; hij kerkt bij de hersteld hervormden. Volgens hem heerst verwarring in kerkelijk Nederland. Hij vindt dat wij maar naar de ontwikkelingen binnen de Gereformeerde Bond in de Protestantse Kerk in Nederland moeten kijken of naar de Christelijke Gereformeerde Kerken, binnen de Gereformeerde Kerken vrijgemaakt. Volgens hem is er bezinning nodig. Hij zegt

Daarom wil ik bekende theologische werken uit het verleden opnieuw onder de aandacht brengen. Die hebben blijvende waarde. Want de klachten van vroeger zijn de klachten van vandaag. En de inhoud van het geloof verandert niet.”

Voorzeker heeft de mens doorheen de tijden steeds met terugkerende vragen en problemen te worstelen. Hierbij valt wel op dat telkens in moeilijke tijden mensen weer meer naar God leken te zoeken; In deze CoViD-19 tijd blijken ook heel wat mensen zich verloren te voelen. Men hoort ook dat het huiselijk geweld erg is toegenomen en dat kinderen zo wel als volwassenen zich eenzaam of verdrietig voelen.

Vandaag spreken wij anders dan in die tijden van die protestantse theologen. Om de taal wat aansprekelijk te maken heeft Boot ze daarom wat gemoderniseerd. Omdat zulk een traktaat van Kuyper best pittige kost kan zijn voor een hedendaagse lezer paste boot de spelling aan, soms de taal iets.

“Maar je tast algauw de stijl aan. Voor moderne lezers moet het vaak zo makkelijk mogelijk. Maar ik zeg altijd: een christen is niet te beroerd om zich in te spannen.”

aldus Boot.

Hij is nu bezig met de heruitgave van 52 meditaties van Kuyper over de sabbat en staat positief tegenover zijn project:

Afhankelijk van tijd en mogelijkheden wil ik zo’n twintig à dertig boeken uitbrengen. Bij leven en welzijn. Het zullen voornamelijk geschriften van Bavinck en Kuyper zijn.”

Wij kunnen benieuwd zijn hoe het Nederlandse publiek deze werken nu ter hand zal nemen en ze al of niet zal verguizen. In het verleden dezen sommige geschriften wel stof opwaaien en zorgden deze juist voor verdeeldheid in plaats van eenmaking.

Abraham Kuyper 1905 (1).jpg

Abraham Kuyper in 1905

In religieuze aangelegenheden trachtte zo bijvoorbeeld Abraham Kuyper de Nederlands Hervormde Kerk aan te passen aan uitdagingen als gevolg van het wegvallen van financiële steun van de staat en het vergroten van religieus pluralisme na splitsingen die de kerk in de 19e eeuw had ondergaan, het opkomend Nederlands nationalisme en het Arminiaanse religieuze denkpatroon waarbij theologische ideeën van de gereformeerde theoloog Jacobus Arminius (1560-1609) en zijn historische volgelingen, de remonstranten van zijn tijd de predestinatie ontkenden en vonden dat gelovigen in staat zijn  om zonde te weerstaan, alsook dat wij nog steeds onze eeuwige redding kunnen verspelen door Gods genade af te wijzen.

De scheiding tussen levensbeschouwingen werd als verticaal omschreven, terwijl die tussen sociale klassen dan horizontaal verliep en levensbeschouwelijke zuilen meerdere sociale klassen konden omvatten.

Kuyper veroordeelde het modernisme in de theologie krachtig als een rage die voorbij zou gaan. In de politiek domineerde hij de Antirevolutionaire Partij (ARP) vanaf de oprichting in 1879 tot aan zijn dood in 1920. Hij promootte verzuiling, de sociale uitdrukking van de antithese in het openbare leven, waarbij de protestantse, Katholieke en seculiere elementen elk hun eigen onafhankelijke scholen, universiteiten en maatschappelijke organisaties hadden.

Jan Bavinck (1826-1909) die predikant was van de theologisch conservatieve, kerkelijk separatistische Christelijk Gereformeerde Kerk (CGK) dat nu nog maar 182 plaatselijke gemeenten heeft, liet zijn zoon de Theologische School in Kampen volgen in 1873. Maar Herman Bavinck verhuisde daarna naar Leiden, omdat hij werd gemotiveerd door de prediking van de predikant en anti-revolutionair politicus Johannes Hendricus Donner, die tegen die tijd ook in Leiden diende.
H. Bavinck studeerde aan vooraanstaande faculteiten zoals Johannes Scholten en Abraham Kuenen, en studeerde uiteindelijk in 1880 af aan de Universiteit van Leiden met een proefschrift over de ethiek van Ulrich Zwingli.

Bavinck werd benoemd tot hoogleraar dogmatiek aan de Theologische School in Kampen. Terwijl hij daar diende, hielp hij ook zijn denominatie die was ontstaan ​​uit de terugtrekking van orthodoxe calvinisten eerder uit de staats Hervormde Kerk,
een terugtrekkingsbeweging genaamd de “Afscheiding” (Afscheiding van 1834) welke de Nederduitse Gereformeerde Kerk voortbracht en  in haar fusie met een tweede en daaropvolgende grotere vluchtbeweging die ook de Hervormde Kerk verliet, dit keer onder leiding van Abraham Kuyper, een beweging die de ‘Doleantie’ wordt genoemd (een klacht: een historische verwijzing naar de term die wordt gebruikt door orthodoxe gereformeerde ministers die vóór de nationale synode van Dordt, 1618–1619) tegen het arminianisme waren, omdat naar hun mening de kerkelijke organisatie een nieuwe reformatie van de kerk in de weg stond, en omdat hun het recht werd ontzegd op de kerkelijke goederen.

De nu verenigde kerk combineerde de “Afgescheidenen” en “Dolerenden” tot de Gereformeerde Kerken in Nederland (GKiN). Als gevolg van de fusie, GKiN erfde het confessionele seminarie van de Afscheiding-kerken en dat seminarie werd het confessionele seminarie van de GKiN, waar Bavinck verbleef, om de overgang van zijn collega’s en mensen binnen de veel grotere nieuwe kerk te vergemakkelijken. Al toen de Afgescheidenen fuseerden met de Dolerenden, was er een minderheid van de Seceders die uit her verbond bleven; zij vormden hun nieuwe denominatie als de Christelijke Gereformeerde Kerken (CGK), en vestigden hun eigen theologisch seminarie in Apeldoorn.

Bavinck wordt onvermijdelijk vergeleken met zijn tijdgenoot Abraham Kuyper. J. H. Landwehr, Bavinck’s eerste biograaf, zei het volgende over de twee:

“Bavinck was een aristoteliaan, Kuyper had een platonische geest. Bavinck was de man met een helder concept, Kuyper de man van het vruchtbare idee. Bavinck werkte met het historisch gegeven; Kuyper ging intuïtief speculatief te werk. Bavinck’s was in de eerste plaats een inductieve geest; Kuyper is in de eerste plaats deductief. ‘

Een belangrijk verschil in ideeën tussen Bavinck, de man met een brede blik, en Kuyper is grotendeels in theologische termen geformuleerd, waarbij een leer die’ gewone genade ‘wordt genoemd, in contrast staat met een leer die’ de antithese ‘wordt genoemd.’ ​​Bavinck benadrukte Common Grace (Algemene of Gemeenschappelijke genade), terwijl Kuyper (soms zwaar) de antithese benadrukte. De meest gangbare invulling dat Gods genade betrekking had op het eeuwig behoud van mensen noemde hij bijzondere of particuliere genade. Daarnaast werkte hij in drie dikke boeken het begrip gemeene gratie of algemene genade uit, de genade waardoor God de wereld ook na de zondeval nog in stand hield. Deze genade was gebaseerd op het verbond (Verbondsleer) dat God na de zondvloed met Noach gesloten had. Dit hield meteen ook in dat er in de wereld nog veel goeds was. Kuyper kon daardoor open tegenover de moderne wereld staan en was behalve in de kerk, ook actief als politicus, krantenuitgever en stichter van een universiteit.

Een vergelijking van de twee posities, die twee verweven en omstreden tradities binnen de GKiN en de neo-calvinistische christelijke sociale bewegingen die uit haar lidmaatschap voortvloeiden, aanduidde, wordt gepresenteerd in Jacob Klapwijks belangrijke werk van de reformatorische filosofie, getiteld Bringing into Captivity Every Thought (English, 1986).

Bavinck voelde de open vraag aan die werd veroorzaakt door de subjectivistische neiging van de openbaringsleer van de Duitse gereformeerd theoloog en filosoof Friedrich Schleiermacher, schrijver van de Reden über die Religion, waarin deze zijn lezers bewust tracht te maken van de waarde van het christelijk geloof. Diep bezorgd over het probleem van objectivisme en subjectivisme in de leer van openbaring, gebruikte Bavinck Schleiermachers leer van openbaring op zijn eigen manier en beschouwde de Bijbel als de objectieve maatstaf voor zijn theologische werk. Bavinck benadrukte ook het belang van de kerk, die het christelijk bewustzijn en de christelijke ervaring vormt.

Enkele decennia later is het goed om de verschillende theorieën weer eens onder de loep te nemen en om na te gaan in welke mate zij reden gaven om zo veel kerkscheuringen te veroorzaken.

Nu velen niet moeten gaan werken en meer tijd hebben voor zichzelf, kan het geen kwaad om zich ook eens in de theologische werken van vroeger te verdiepen om zich een duidelijker beeld te scheppen van het hedendaagse kerkgebeuren.

+

Voorgaand

Nederlands Dagblad vertoont zich met haar christelijk character

++

Aanverwante lectuur

  1. Gewortelden in Christus en factoren voor het succes van de reformatie
  2. Niet gebonden door labels maar vrij in Christus
  3. Website moet preken De Ruiter verwijderen
  4. Calvijn wilde geen Franse Synode
  5. De Vijfhoek wil eenheid

+++

Gerelateerd

  1. Bavinck: wie is ‘in Christus geheilig’ volgens die eerste doopvraag van die ‘formulier vir die bediening van die heilige doop aan kinders’?
    In de Gereformeerde kerken kan er dus geen sprake van zijn dat men alleen op het gedoopt zijn, zijne zaligheid bouwt. De doop moet, indien hij een echte doop is, bewys zijn van het geloof, maar hij kan geen grond zijn voor de zaligheid. Want wie gelooft en gedoopt is, zal zalig worden, maar wie niet gelooft, ook al ware hij gedoopt, zal verdoemd worden.
    Deze waarschuwing is tegenwoordig niet overbodig. Er zijn er, die onder den invloed der nieuwe doopsbeschouwing zich voor wedergeboren en gerechtigd ten avondmaal houden, enkel en alleen, omdat zij gedoopt zijn.
    +
    Dr. RH Bremmer, ‘n student van Klaas Schilder, in sy akademiese proefskrif oor Herman Bavinck als Dogmaticus, verduidelik Bavinck se doopbeskouing met verwysing na Bavinck se verskillende skrywes oor die saak, ook bovermelde aanhaling. Hier onder in die skakel wat ek gee is ‘n paar aanhalings uit Bremmer se werk, wat ek saamvat in die volgende 5 opskrifte en opsommings
  2. Theological Connections between G. C. Berkouwer and Herman Bavinck: Berkouwer’s Critique of Barth’s Anthropology and Christology
  3. The Free University of Amsterdam – A. Kuyper, H. Bavinck, V. Hepp and G. C. Berkouwer
  4. The Sacrifice of Praise
  5. Bavinck on the tradition (Reformed Dogmatics) (1)
  6. Herman Bavinck on the Death of Christ
  7. On Scientific Pursuit
  8. Bavinck: Pathologies of the Christian Life
  9. On the Supernatural Nature of Christianity
  10. Christ Cries “Mine!”
  11. Who is God? (Trinity)
  12. Guest Post: Loving God with all your Mind
  13. Book Review: Reformed Ethics: Volume One (Herman Bavinck)
  14. Ten Truths about God’s Incommunicable and Communicable Attributes
  15. Opening our eyes to the real world
  16. The Glittering Tinsel of Rationalism
  17. Book Review of Article 36 of the Belgic Confession Vindicated Against Dr. Abraham Kuyper
  18. Dominion and Common Grace (North)
  19. Abraham Kuyper and the Stone Lectures
  20. Everlasting Covenant (Kamphuis)
  21. Kuyperian Common Grace!
  22. Kuyper, Common Grace 1.1
  23. Kuyer Common Grace 1.2
  24. Kuyper Common Grace 1.3
  25. Kuyper, Common Grace 1.4
  26. Kuyper on Common Grace 1.6
  27. Kuyper, Common Grace 1.7
  28. Abraham Kuyper, Common Grace 1.8
  29. Kuyper, Common Grace, 1.9
  30. Kuyper, Common Grace 1.10
  31. The Liberation of 1944
  32. Pro Rege volume 1 (Kuyper)
  33. Kuyper in the Minor Leagues with Machen
  34. Sola Scriptura and Conservatism Part I: The Principles of Conservatism
  35. Christians – Get in the Closet
  36. Does Religion Have Any Place In Culture?

2 thoughts on “Nederlandstalige protestanten vinden de weg naar vroegere protestantse leermeesters

  1. Pingback: Protestant denominations of the Low Countries and Abraham Kuyper | Bijbelvorser = Bible Researcher

  2. Pingback: Wes Bredenhof on Abraham Kuyper | Bijbelvorser = Bible Researcher

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.